De meeste Oekraïense vluchtelingen in Nederland zijn niet langer van plan om naar huis terug te keren, zelfs als de oorlog in hun land eindigt, blijkt uit een langlopend onderzoek gepubliceerd door het onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie, WODC.
De bevindingen komen uit de tweede golf van een panelonderzoek naar Oekraïense aankomsten, waaruit bleek dat 43% van de Oekraïense vluchtelingen in Nederland zegt dat ze niet zouden terugkeren, zelfs als het weer veilig zou worden, terwijl 37% onzeker is en slechts 21% zegt zeker terug te willen.
Momenteel zijn ongeveer 134.000 Oekraïners geregistreerd als vluchteling in het land.
Driekwart van de ondervraagden zei dat ze een Nederlands paspoort zouden aanvragen als het mogelijk was, tegenover 68% toen dezelfde mensen twee jaar eerder voor het eerst werden gevraagd.
Onder de kleinere groep die op beide punten van plan was de komende twee jaar in Nederland te blijven, steeg het aandeel dat zei niet terug te keren, zelfs als Oekraïne veilig zou worden, van 31% in 2023 naar 50% in 2025.
Jongere en werkende mensen blijven het meest waarschijnlijk
Jongeren en werkenden zijn het sterkst gericht op blijven, zo blijkt uit het onderzoek. Ongeveer 51% van degenen die tussen de 17 en 26 jaar arriveerden, zei dat ze niet zouden terugkeren, zelfs als Oekraïne veilig zou worden, tegen 17% van degenen van 67 jaar of ouder.
Van de Oekraïners met een baan in Nederland zei 47% niet terug te willen keren, vergeleken met 35% van degenen die niet werkten. Mensen wier partner zich in Nederland bevindt, willen ook veel vaker blijven dan mensen wier partner zich nog in Oekraïne bevindt.
Voor degenen die wel willen terugkeren is de veiligheidssituatie in hun thuisregio veruit de meest genoemde factor, gevolgd door het missen van Oekraïne en de locatie van familie en vrienden.
Tijdelijke status loopt af
De bevindingen compliceren het langetermijnbeleid van de regering, dat is opgebouwd rond het faciliteren van vrijwillige terugkeer.
Alle Oekraïense vluchtelingen die zich momenteel in Nederland bevinden, vallen onder de EU-richtlijn Tijdelijke Bescherming, die hen recht geeft op huisvesting, gezondheidszorg, scholing voor hun kinderen, en op werk en studie. De richtlijn loopt af op 5 maart 2027.
Volgens de in november aangekondigde kabinetsplannen zullen de houders vervolgens overstappen op een tijdelijke verblijfsvergunning van drie jaar en huur- en ziektekostenpremies gaan betalen op dezelfde basis als andere bewoners.
De onderzoekers merkten op dat meer dan de helft van de Oekraïense vluchtelingen zich vaak zorgen maakt of ze wel zullen kunnen blijven. Duidelijkheid over de vooruitzichten op de lange termijn, zeiden ze, zou vluchtelingen helpen bij het nemen van beslissingen, bijvoorbeeld of ze tijd moeten investeren in het leren van Nederlands.
