De VS zijn een campagne gestart om het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag te ontmantelen, waardoor het langdurige conflict van Washington met het tribunaal is geëscaleerd, van sancties tegen individueel personeel tot een poging om de instelling volledig te sluiten.
Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio kondigde de campagne maandag aan in een opiniestuk van de Wall Street Journal, een videoboodschap en een verklaring van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, waarin hij schreef dat Washington “het ICC, indien nodig, steen voor steen zou ontmantelen”.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken omschreef het plan als een gecoördineerde, overheidsbrede poging om de rechtbank ‘systematisch uit te schakelen’, waarbij druk wordt uitgeoefend op andere landen om het gezag ervan te verwerpen of zich terug te trekken. Ambtenaren zeiden dat de maatregelen die worden overwogen reisverboden, visumintrekkingen en verdere sancties omvatten.
Rubio zei dat de rechtbank de Amerikaanse soevereiniteit bedreigt door de macht op te eisen om Amerikaanse soldaten en functionarissen te vervolgen. De VS zijn nooit lid geworden van het ICC en erkennen de jurisdictie ervan niet.
De grieven concentreren zich op een onderzoek naar Amerikaanse troepen in Afghanistan en de arrestatiebevelen die de rechtbank in 2024 heeft uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en voormalig minister van Defensie Yoav Gallant vanwege de oorlog in Gaza.
Juridische experts zeggen dat dit een onjuiste weergave is van wat de rechtbank kan doen. “Het ICC claimt geen jurisdictie over gedrag in de Verenigde Staten”, zei voormalig hoofd van de Human Rights Watch, Kenneth Roth, tegen de Guardian, waarbij hij opmerkte dat het ICC alleen misdaden kan onderzoeken die door zijn lidstaten zijn gepleegd.
Het onderzoek naar Afghanistan, dat in 2020 werd geopend, richtte zich sinds 2021 vooral op de Taliban en de voormalige Afghaanse regering, en niet zozeer op de Amerikaanse troepen.
Nederlandse verantwoordelijkheid en reactie
Nederland is een van de 125 lidstaten en heeft als gastland een bijzondere verantwoordelijkheid om zijn functioneren te beschermen. Iedereen die door het ICC wordt vastgehouden, komt op Nederlandse bodem terecht, en de cellen in de gevangenis van Scheveningen vallen onder de verantwoordelijkheid van Nederland, samen met de veiligheid en de dagelijkse ondersteuning.
De Nederlandse regering heeft de Amerikaanse sancties tegen de rechtbank eerder een ‘zorgwekkend signaal’ genoemd, maar heeft in de praktijk weinig gedaan.
De door D66 geleide coalitie heeft zich in haar regeerakkoord geëngageerd om de internationale rechtsorde actief te bevorderen en tegelijkertijd de betrekkingen met Washington intact te houden.
Het kabinet heeft nog niet gereageerd op de aankondiging van maandag, omdat de ministers zomerstop hebben. In juni hebben drie ICC-rechters de regering-Trump voor een rechtbank in New York aangeklaagd vanwege de eerdere sancties, die zij onwettig noemden.
