Deskundigen waarschuwen voor toenemende brandrisico’s in Nederlandse elektriciteitsmeterkasten. Het aantal incidenten is gestegen van 106 in 2021 naar 176 vorig jaar – ongeveer drie ongelukken per week, waarvan de meeste branden – volgens KRADO-gegevens verzameld voor Netbeheer Nederland. Vooral oudere stroomonderbrekerpanelen kunnen het moeilijk hebben omdat huishoudens meerdere veeleisende systemen tegelijk toevoegen, waaronder zonnepanelen, EV-opladers, warmtepompen en thuisbatterijen. Volgens RTL waarschuwen deskundigen ook voor het gebruik van de meterkast als opbergruimte voor schoenen, stofzuigers, paraplu’s of soortgelijke spullen.
“Ik ben blij dat ik vandaag kwam”, zeggen elektriciens steeds vaker als ze het groepspaneel van een klant openen, zegt Sjoerd van Gelder, specialist elektrotechniek bij Techniek Nederland, tegen RTL. Hetzelfde hoort hij van collega’s die schrikken van wat ze aantreffen: “Meerdere draden onder één klem die er niet geschikt voor zijn, te dunne draden, slechte verbindingen of weggesmolten isolatie.” Dit alles kan tot brand leiden.
Henry Lootens van Fedet, de branchevereniging voor bedrijven in de elektriciteitssector, ziet een patroon: “Iedereen voegt steeds meer toe.”
“De keukeninstallateur doet zijn deel, de zonnepaneleninstallateur het zijne, en dan komt de lader erbij. Er is vaak niemand die het totaalbeeld in handen neemt en vraagt: ‘Is deze meterkast eigenlijk nog wel geschikt voor al die systemen?'”
Volgens KRADO nemen de incidenten toe. Het kenniscentrum berekent voor Netbeheer Nederland jaarlijks de elektriciteitsongevallen in woningen met behulp van kranten, nieuwswebsites en gegevens van andere organisaties. In 2021 registreerde zij 106 incidenten in meterkasten. Vorig jaar bedroeg het aantal 176, oftewel drie ongevallen per week. Bij de meeste gaat het om vuur.
KRADO koppelt de stijging aan de energietransitie. Steeds meer elektrische apparaten stellen zwaardere eisen aan het groepspaneel. “Dit kan leiden tot overbelasting met kortsluiting en brand tot gevolg”, zegt Walter Hulshorst.
Experts melden een scala aan problemen binnen meterkasten. Denk hierbij aan doorgebrande klemmenstroken die vaak het gevolg zijn van slechte elektrische verbindingen, vuile panelen waar stof en vuil de kans op slechte verbindingen vergroten en bij oververhitting brandbaar materiaal toevoegen, en meerdere geleiders onder één klem met onjuiste kleurcodering, wat Techniek Nederland een voorbeeld van ongeschoold werk noemt.
Andere problemen zijn onder meer gesmolten isolatie en roet, met gele verkleuring van een geleider die kan wijzen op een slechte verbinding of oververhitting; geleiders van verschillende diktes onder één klem, wat vaak niet mag en slechte contacten kan veroorzaken; brandschade bij een verbinding waarbij een ontbrekende schroef de verbinding heeft verbrand door slecht contact; en niet-overeenkomende componenten van verschillende merken waardoor een deel van de koperen rail zichtbaar blijft.
Het Rijksinstituut voor Publieke Veiligheid ziet dezelfde trend. “We zien inderdaad een stijging”, zegt professor Nils Rosmuller, lector energie en transportveiligheid. “De meterkast wordt zwaarder en vaker belast, waardoor de kans op kortsluiting en brand groter wordt.” Veel oudere installaties zijn nooit ontworpen voor het huidige elektriciteitsverbruik in woningen, merkt hij op.
Techniek Nederland zegt dat de energietransitie veilig kan zijn als een deskundige installateur het gehele elektrische systeem beoordeelt.
Lootens beschrijft veel voorkomende storingen: onjuiste faseverdeling, laders aan te dunne kabels, groepen zo dichtbij geplaatst dat de temperatuur stijgt, of kasten met slechte ventilatie. “Daarnaast zie ik regelmatig slechte verbindingen, bijvoorbeeld stroomonderbrekers die te los of te strak zijn aangedraaid, of bedrading die niet goed is gestript. Op zichzelf lijken deze misschien klein, maar bij hoge vermogensniveaus kunnen ze wel degelijk een risico vormen.”
Hoge energieniveaus zijn een belangrijk probleem. Steeds meer apparaten trekken nu grote hoeveelheden stroom of sturen tegelijkertijd stroom terug. Door delen van de installatie kunnen hogere stromen stromen dan waarvoor die delen ontworpen zijn. “Daar werd in het verleden geen rekening mee gehouden. Dat kan een probleem worden”, zegt Lootens.
“Een installatie die ooit perfect werkte, is niet automatisch geschikt voor de huidige situatie”, vult Van Gelder aan. “Daarom is het belangrijk om niet alleen naar een nieuw apparaat te kijken, maar naar de gehele elektrische installatie.”
Veel mensen gebruiken de meterkast als opbergkast. Binnen vinden installateurs stofzuigers, schoonmaakmiddelen en rolschaatsen. “Hierdoor wordt de ventilatie verminderd, waardoor de temperatuur in de kast stijgt en de elektrische installatie moeilijker bereikbaar wordt bij een incident”, zegt Hulshorst.
Interpolis raadt het af: “Door al die extra spullen kan een brand zich sneller verspreiden. Mocht er onverhoopt toch een storing of kortsluiting optreden, dan is het veiliger om niet over stofzuigers of stapels oud papier te hoeven klimmen.”
Lootens heeft in zijn eigen meterkast een temperatuursensor staan die alarm geeft als de temperatuur te hoog oploopt. Interpolis plaatste bij enkele klanten soortgelijke sensoren en voorkwam meerdere branden toen de toestellen waarschuwden voor overmatige hitte. “Een goede tip om brandgevaarlijke situaties te voorkomen: voel zelf aan de meterkast om te zien of het warm is als je veel stroom verbruikt”, zegt een woordvoerder van Interpolis. “Als je het niet vertrouwt, schakel dan een gecertificeerde installateur in.”
Lootens stelt voor om af en toe een veiligheidscontrole van de meterkast uit te voeren, vergelijkbaar met een voertuigkeuring. Een verhuizing is een logisch moment. “Dan kun je in één keer beoordelen of de meterkast nog geschikt is voor alle aangesloten apparatuur.”
Er bestaat geen verplichte registratie van meterkastbranden. Cijfers over woningbranden laten een stijging zien: de brandweer kwam vorig jaar 6.836 keer in actie, tegen 5.441 keer in 2021. Kortsluiting veroorzaakt een groeiend aandeel woningbranden, van 12,5 procent in 2021 naar 13,8 procent vorig jaar, aldus het Verbond van Verzekeraars.
Interpolis ziet hetzelfde patroon bij haar klanten. “Wij verwachten dat deze stijging zich de komende jaren zal doorzetten omdat consumenten duurzamer worden en steeds meer elektrische apparaten gebruiken.”
