Het aantal studenten in klimaat- en duurzaamheidsprogramma’s in heel Nederland daalt scherp, ook al waarschuwen instellingen dat de klimaatcrisis onopgelost blijft en de vraag naar expertise nog steeds hoog is.
Uit een analyse van Trouw, gebaseerd op ongepubliceerde data van DUO over zo’n 150 ‘groene’ hoger onderwijsprogramma’s, blijkt dat bijna tweederde de afgelopen jaren te maken heeft gehad met dalende studentenaantallen. De trend blijft bestaan, zelfs na correctie voor een bredere, bescheiden daling van het totale aantal studenten.
Programma’s gericht op duurzaamheid – onder meer opleidingen aan de Vrije Universiteit, Universiteit van Amsterdam en verschillende hogescholen – trekken aanzienlijk minder studenten dan een paar jaar geleden. Van de 37 universitaire opleidingen met een sterke nadruk op duurzaamheid zagen er bij 31 het aantal inschrijvingen tussen 2020 en 2025 dalen.
In sommige gevallen is de daling steil. De mondiale duurzaamheidswetenschapopleiding aan de Universiteit Utrecht daalde van 191 nieuwe studenten in 2021 naar 84 vorig jaar. Toekomstige planeetstudies aan de Universiteit van Amsterdam zijn gedaald van 131 nieuwe studenten in 2020 naar slechts 36 vorig jaar. Sommige programma’s zijn al begonnen met het bezuinigen op de kosten of vrezen sluiting.
Onderzoekers wijzen op het verschuiven van publieke prioriteiten als een sleutelfactor. Rond 2019 behoorde klimaatverandering tot de meest urgente zorgen in Nederland. Tegenwoordig is de aandacht verschoven naar kwesties als oorlog, Donald Trump en de opkomst van kunstmatige intelligentie.
“Als de samenleving met nieuwe problemen wordt geconfronteerd, vallen andere weg, zoals het klimaat”, zegt Reint Jan Renes, docent aan de Hogeschool van Amsterdam.
Frans Melissen, duurzaamheidsexpert bij Breda University of Applied Sciences, zegt dat ook jongere mensen zich ontmoedigd kunnen voelen door het onderwerp. Hij haalde een groene minor aan die openstond voor studenten in heel Breda en die zes of zeven jaar geleden ooit veertig tot vijftig studenten per jaar trok. “De afgelopen twee jaar hebben we het minimum van vijftien niet gehaald, dus het kon niet doorgaan”, zei hij.
De achteruitgang omvat technische, economische en interdisciplinaire programma’s. Het aantal inschrijvingen bij de bacheloropleiding duurzame innovaties aan de TU Eindhoven is gehalveerd. Ook een programma gericht op duurzaam ondernemen aan de Erasmus Universiteit kende een aanzienlijke daling. De masteropleiding klimaatpsychologie en gedrag aan de Hogeschool van Amsterdam daalde van 29 studenten bij de start naar 18 vorig jaar.
Renes zei dat zijn programma zou kunnen worden stopgezet als het aantal inschrijvingen daalt tot ongeveer tien studenten, waarbij hij opmerkte dat instellingen financieel levensvatbaar moeten blijven. Een klimaatgerichte minor aan dezelfde instelling is al uitgesteld wegens gebrek aan belangstelling.
Hij waarschuwde voor bredere gevolgen: “We hebben de klimaatcrisis bij lange na niet opgelost. Technisch, sociaal en economisch hebben we meer goed opgeleide mensen nodig.”
Niet alle milieugerichte programma’s krimpen. Biologieprogramma’s zijn stabiel gebleven, terwijl programma’s voor bosbouw en natuurbeheer groeien. John Raggers van Hogeschool Van Hall Larenstein suggereerde dat praktische toepassing een rol kan spelen: “Misschien helpt het dat het concreet is. Bij ons dragen studenten heel praktisch bij aan een oplossing.”
Sommige gespecialiseerde programma’s presteren ook goed. De masteropleiding energie- en klimaatrecht in Groningen groeit en een masteropleiding duurzaamheidsbeleid aan de Universiteit Maastricht herstelde zich vorig jaar na een dip rond 2022.
Verschillende instellingen beweren dat duurzaamheid meer geïntegreerd is geraakt in bredere programma’s, zoals economie. Tilburg University zegt “geen duidelijke afname van de belangstelling voor duurzaamheid te zien”, en voegt hieraan toe: “Deze thema’s zijn expliciet ingebed in verschillende programma’s en cursussen.”
Toch is de bezorgdheid het grootst onder de programma’s die volledig gericht zijn op klimaat en duurzaamheid. “Zijn we nu op het laagste punt, of moet dat nog komen?” zegt Emiel van Loon, programmadirecteur van Future Planet Studies, waar het aantal inschrijvingen in het eerste jaar is gedaald tot minder dan een derde van het voorgaande niveau.
Universiteiten proberen de trend te keren. De Universiteit Utrecht promoot programma’s via korte Instagram-video’s, terwijl Fontys en Avans bewust de ‘versleten’ termen als ‘milieu’ en ‘duurzaamheid’ vermijden. De instellingen lanceren dit jaar een nieuwe masteropleiding, Sustainable Transitions, en hopen voldoende aanmeldingen te trekken om door te gaan.
