Premier Rob Jetten kwam na twee dagen debat over zijn regeringsverklaring met voldoende steun tevoorschijn om te gaan regeren, maar met grote politieke veldslagen in het vooruitzicht, aldus Nederlandse kranten in hun analyses van het debat.
Het nieuwe minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft 66 zetels en moet voor elk voorstel wisselende meerderheden vinden. “Wij willen een kabinet van samenwerking zijn”, zei Jetten herhaaldelijk tijdens het debat, waarbij hij nogmaals zijn bereidheid benadrukte om met de oppositie samen te werken.
Jesse Klaver, leider van de grootste oppositiepartij GroenLinks-PvdA, noemde het “een respectvol debat”, maar ondanks de beleefdheid maakten oppositiepartijen duidelijk dat ze diep ontevreden zijn over de belangrijkste elementen van het regeerakkoord.
De meest controversiële kwestie was het plan om de stijging van de AOW-leeftijd vanaf 2033 te versnellen en deze nauwer te koppelen aan de levensverwachting.
Uren voordat de tweede dag begon, zeiden vakbonden FNV, CNV en VCP dat ze zouden weigeren gesprekken met het kabinet te voeren tenzij het plan werd ingetrokken. Klaver zei dat de stap neerkwam op “een klap in het gezicht” voor de vakbonden die de eerdere pensioenovereenkomst hadden gesteund.
Jetten benadrukte dat er ruimte is om het plan aan te passen en zegt dat het kabinet bereid is alternatieven te overwegen.
Ook andere strijdpunten kwamen naar voren. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat het kabinet de impact op kwetsbare groepen in kaart brengt voordat er wordt bezuinigd op de sociale zekerheid, en de plannen om de uitgaven aan de gezondheidszorg te beteugelen en te bezuinigen op de werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen stuiten op onzekere steun, vooral in de senaat.
Over het asiel- en stikstofbeleid – kwesties die eerdere debatten domineerden – waren de uitwisselingen tussen de regering en parlementsleden echter relatief kort.
Extreemrechtse leider Geert Wilders viel wat hij een leeg asielbeleid noemde aan, maar Jetten wuifde zijn opmerkingen terzijde. ‘Ik ben er niet zo opgewonden over als de heer Wilders’, zei hij.
Aan het einde van het debat op donderdagavond sloeg Jetten een optimistische toon aan en omschreef de uitwisselingen als “kalm” en “inhoudelijk”.
“De opdracht is nu duidelijk”, zei hij.
Klaver waarschuwde Jetten om niet te veel te vertrouwen op ad hoc deals. ‘Wees voorzichtig met te veel geïmproviseerde coalities’, zei hij. “Voor je het weet heb je geen permanente formatie maar een permanente chaos.”
