Satarupa Bose Roy, auteur van het onlangs uitgebrachte Waar horen ze?, herinnerde zich het moment waarop ze voor het eerst werd geïnspireerd om dit boek te schrijven, waarin ze een menselijke stem wilde geven aan de vaak stemloze asielzoekers in Nederland.
Op de internationale school van haar dochter in Hilversum keek ze naar een toneelstuk met Oekraïense vluchtelingen, van wie er één moeder naast haar zat. De twee vrouwen barstten in tranen uit.
‘Ze had al haar vrienden en familie thuis achtergelaten, en het deed me nadenken over hoe ze met een trauma en het niets kwamen op zoek naar vrede en identiteit,’ herinnerde Roy zich. “Kunnen wij dat aan hen geven?”
Roy, zelf een migrant uit India die haar man zo’n twintig jaar geleden naar Nederland volgde, zei dat er een taalcursus voor nodig was om de deal eindelijk rond te krijgen.
“Mijn klas bestond voornamelijk uit vluchtelingen – uit Afghanistan, Somalië en Libanon”, zegt ze. “Ik kende een vrouw die vijf kinderen verloor in de Syrische oorlog. Ze had niets, maar ze probeerde vanuit deze klas een nieuw leven op te bouwen.”
De leraar
Roy’s eigen ervaringen met het lesgeven van Engels bij de Koninklijke Marine en grote bedrijven als ING brachten haar in contact met meer asielzoekers, wier verhalen, zo zei ze, de moeite waard waren om te delen.
“Bij de grote bedrijven zie je schoonmakers. Het zijn allemaal asielzoekers”, zegt Roy. “Ze hebben een identiteitskaart gekregen omdat we onze toiletten schoon moeten maken. Ze horen dus bij de samenleving, maar dat zijn ze niet. In Nederland praten we over gelijkheid en pariteit, over geen discriminatie en racisme. Maar is er wel echt gelijkheid? Is er echt geen discriminatie? Dat moet veranderen.”
Terwijl Waar horen ze thuis? raakt aan de politieke aspecten van het migrantendebat, waaronder de uitgifte van socialezekerheidsnummers (BSN), integratiekwesties en het toenemende anti-migrantensentiment in Europa, blijft het trouw aan zijn missie om verder te gaan dan de statistieken en asielzoekers in al hun menselijkheid te portretteren.
De asielzoeker
Het boek van Roy, ontleend aan haar interviews met asielzoekers die ze via het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) ontmoette, bevat de verhalen van jonge vrouwen die hun plek proberen te vinden in een onbekend systeem, een verslagen man die op het punt staat te worden gedeporteerd en een 27-jarige Afghaan die na de machtsovername van de Taliban met tegenzin zijn huis ontvluchtte en al ruim twee jaar in een Nederlands asielzoekerscentrum woont.
“Ik spreek zes talen en werkte in Afghanistan”, zegt Arsalan (niet zijn echte naam), die zegt dat hij net als veel migranten wanhopig in afwachting is van hun papieren, zodat ze kunnen werken en een nieuw leven kunnen beginnen.
“Andere mensen gaan ‘s nachts naar hun huis, ik ga naar mijn kamer”, zei hij. “Ik ben nog steeds dankbaar en probeer positief te blijven en te hopen op de toekomst, maar ik kan geen plannen maken – niet voor vandaag, niet voor morgen. Het verdient het niet. Ik dacht dat ik op deze leeftijd betere dingen in mijn leven had moeten doen.”
Waar horen ze thuis? bevat ook succesverhalen van migranten, waaronder die van jonge vrouwen die erin slaagden in Nederland te studeren en succesvolle advocaat te worden. Het bevat ook een gedicht geschreven door Arsalan, “The Road I Never Chose”, dat gedeeltelijk luidt:
Beslissingen hangen, mijn lot ongezien,
Een leven dat op pauze stond – wat had kunnen zijn.
Toch loop ik nog steeds, hoewel versleten en langzaam,
De weg is van mij, waar ik ook ga.
Want hoewel ik het leven verloor dat ik had gepland,
Ik draag dromen in vreemd zand.
Door de opname in het boek hebben asielzoekers een luide stem gekregen, zei hij. “We ontmoeten niet veel mensen.”
De oproep tot actie
Of je nu een kennismigrant bent zoals Roy of een asielzoeker, ze heeft haar boek opgedragen aan alle mensen die op zoek zijn naar hun identiteit.
“Ik ben Indisch in hart en nieren, maar ik hoor ook bij Nederland”, vertelde Roy deze week op een bomvol evenement in The American Book Center (ABC) in Amsterdam. “Ik ben op de ene plek geboren, maar heb mijn identiteit op de andere plek opgebouwd. Dit is niet mijn verhaal, maar het zou wel kunnen.”
Immigratieadvocaat Jasbir Singh van het Nederlandse advocatenkantoor Singh Advocaten kwam bij Roy werken bij ABC. Hij sprak over de ‘arrogantie van incidentele geboorte’ en het valse onderscheid tussen economische en politieke vluchtelingen, ‘alsof sterven van de honger minder belangrijk is dan sterven door oorlog.’
Hij zei dat Nederland minder tolerant is geworden dan toen hij 53 jaar geleden voor het eerst aankwam op de Nederlandse kust, maar hij dringt er bij mensen die actie willen ondernemen op aan om bewust te worden, te stemmen en alle mensen gelijk te behandelen.
“Zelfs als je maar één persoon confronteert, kun je een verschil maken”, zei hij.
In een wereld van toenemend nationalisme en oorlog beseft Roy dat haar boek tegen de heersende wind ingaat. “Het is een beetje utopisch, maar we moeten ergens beginnen”, zei ze. “Het is de noodzaak van het uur.”
Wereldvluchtelingendag wordt gehouden op 20 juni en wordt georganiseerd door de Verenigde Naties om vluchtelingen over de hele wereld te vieren en te eren.
