De gemeente Amsterdam heeft besloten om alleen biologische planten te kopen voor haar parken, kantoren en open ruimtes, vanwege de toenemende bezorgdheid over de effecten van pesticiden op bewoners, insecten en bijen.
De stad, de eerste in Nederland die pesticidenvrij wordt, beschikt over 70.000 m² openbare ruimte vol bloembakken, bomen en vegetatie. In januari kondigde het bedrijf aan dat het vanaf nu uitsluitend “gifvrije” planten zal aanschaffen.
“Ik maak me grote zorgen over de biodiversiteit in de stad en het idee dat gifstoffen uiteindelijk in de grond en op mensen en dieren terecht kunnen komen”, zegt Melanie van der Horst, hoofd open ruimte en groen. “Het duurt te lang voordat de markt gifvrij wordt. Daarom dacht ik: vanaf nu maken we zelf afspraken met de dealers.”
Ongeveer 28.000 hectare grond in Nederland wordt gebruikt voor de teelt van bloemen, planten en bloembollen, waarvan de helft voor de tulpenteelt. Volgens het Nederlandse statistiekbureau CBS worden er jaarlijks zo’n zeven miljard bloembollen geëxporteerd, een handelswaarde van ruim € 1 miljard in 2022.
Hoewel de hoeveelheid pesticiden die gebruikt wordt om schimmels, onkruid en insecten in de landbouw te bestrijden sinds 2020 met een vijfde is gedaald, gaat meer dan de helft van het totaal naar slechts twee gewassen: aardappelen en lelies.
Vooral rondom de leliehandel wordt de controle steeds strenger. Een groep inwoners van Limburg heeft vorig jaar een gerechtelijk bevel gekregen om te voorkomen dat een lokale teler ze zou planten. De rechtbank oordeelde dat er “een reële kans op schade” was voor de gezondheid van bewoners en hun kinderen.
Lelie veld
Marijn Kingma, de advocaat van Höcker Advocaten die de groep vertegenwoordigt, zei dat toen bewoners lazen dat het volksgezondheidsinstituut RIVM adviseert kinderen en dieren binnen te houden, ramen dicht te doen en wasgoed weg te halen tijdens het spuiten van pesticiden, ze zich zorgen maakten.
“Een van mijn cliënten belde de GGD met de vraag: ‘Wat gebeurt er als de boer weggaat? Moet ik de glijbaan in mijn tuin schoonmaken?'”
Ze konden haar geen antwoord geven. “Ze zei: ‘Dit is krankzinnig omdat ze me vertellen dat er zo’n risico bestaat dat ik mijn kinderen naar binnen moet brengen. Maar wanneer is het daarna weer veilig? En is het ooit weer veilig?'”
Toen ze wetenschappelijke artikelen, nieuwsberichten en waarschuwingen van sommige specialisten lazen, raakten ze bezorgd over mogelijke neurologische effecten die nog niet zijn getest. Professor Bas Bloem, neuroloog aan het Radboud Universitair Medisch Centrum, vindt dat veelgebruikte onkruidverdelgers als glyfosaat – vooral bij ‘luxeproducten’ als bloemen – verboden moeten worden totdat bewezen is dat ze veilig zijn.
“Er is 40 jaar onderzoek met convergerend bewijsmateriaal uit epidemiologie, toxicologie, dierstudies en andere soorten onderzoek dat consequent aangeeft dat pesticiden een van de factoren zijn die de ziekte van Parkinson kunnen veroorzaken”, vertelde hij aan Dutch News. “Pesticiden zijn niet de enige oorzaak van de ziekte van Parkinson, maar er bestaat een brede consensus dat ze tot de verschillende omgevingsfactoren behoren die gezamenlijk bijdragen aan het veroorzaken van deze ziekte.”
Het is, zei hij, de snelst groeiende neurodegeneratieve aandoening ter wereld. “Dit wil niet zeggen dat de momenteel gebruikte pesticiden een duidelijke oorzaak zijn van de ziekte van Parkinson, maar het is nooit bewezen dat ze veilig zijn,” zei hij.
Dichtbevolkt
Volgens onderzoeksjournalisten van het Zembla-programma Ton van der Ham en Vincent Harmsen wonen in het dichtbevolkte Nederland een miljoen mensen binnen een straal van 250 meter van een akker.
Hans van Boven, een woordvoerder van de overheidsinstantie voor het testen van pesticiden, Ctgb, vertelde Dutch News dat er momenteel een gat zit in de tests. “Op dit moment beoordelen we zoveel mogelijk aspecten en als we een middel toelaten, kijken we of er neurologische effecten zichtbaar zijn”, zegt hij.
“Wat betreft het risico op Parkinson kijken we hier niet specifiek naar. We willen dit doen, maar we hebben een Europees raamwerk nodig, daarom hebben we een verzoek ingediend bij de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid om er een te ontwikkelen.”
Hij zei echter dat, hoewel het standpunt was dat alle geteste producten veilig zijn in gebruik, de lokale raden vrij zijn om hun eigen uitspraken te doen. “Er kunnen ook andere redenen zijn waarom bijvoorbeeld een gemeente of provincie geen bollenteelt wil”, zegt hij.
“Dit gaat niet zozeer over het veilig gebruik van stoffen, maar je zou kunnen zeggen – om politieke redenen – dat je niet wilt dat er chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt binnen een straal van 50 meter van een woonwijk of binnen een straal van 50 meter van een schoolplein. Dat is eerder een politiek dan een toxicologisch oordeel. En overheden kunnen dat oordeel vellen.”
Keukenhof
Nu de lente nadert en de nieuwe bloemen beginnen te verschijnen, maken verschillende gemeenten zich zorgen over het gebruik van pesticiden. Het Hoogheemraadschap van Rijnland onderzoekt oppervlaktewateren op verboden bestrijdingsmiddelen in de zogenaamde Bollenstreek, na vragen op gemeenteniveau in Lisse.
De bloemenattractie Keukenhof – die in de jaarrekening over 2024 een winst vóór belastingen van €14,7 miljoen rapporteerde – sponsort een onderzoek van Wageningen University & Research ter waarde van €100.000 naar de ontwikkeling van virusvrije en resistentere bloembollen. Het beantwoordde geen specifieke vragen van Dutch News over welke pesticiden het gebruikt en in welke hoeveelheden, en zei dat dit varieert afhankelijk van het weer en dat het het gebruik van pesticiden in 2024 heeft verminderd.
Woordvoerster Martine de Ridder vertelde aan Dutch News dat zij eraan werkt om zo snel mogelijk over te stappen op uitsluitend biologische gewasbeschermingsmiddelen. “Keukenhof gebruikt alleen toegestane producten die aan de strengste normen voldoen”, zegt ze in een e-mail.
“Keukenhof beschikt over een internationaal erkende MPS-A+ certificering, waardoor onze impact op het milieu zo laag mogelijk wordt gehouden. Tijdens het bezoekseizoen maken wij gebruik van biologische gewasbeschermingsmiddelen.”
Positieve keuze
Het creëren van een markt voor biologische bloementeelt – en het accepteren dat sommige planten misschien niet alle weersomstandigheden overleven – is volgens sommigen een deel van de uitdaging. Kingma, wiens zaak nu bij de Hoge Raad is ingediend, wees erop dat de meeste Nederlandse bloemen- en bollenteelt bestemd is voor de export, maar was verheugd over de beslissing van Amsterdam.
“Het zal niet echt een deuk in de vraag veroorzaken, maar ik denk dat het nog steeds erg nuttig is: biologisch geteelde bloemen vormen momenteel slechts een klein percentage van de hele markt en (het is goed om) die vraag te vergroten, omdat boeren zeggen dat het duur is om bloemen te kweken zonder pesticiden,” zei ze.
De lokale bevolking heeft er recht op om te weten welke pesticiden er in hun buurt worden gebruikt
Waarschuwing voor snijbloementelers die de regelgeving aan hun laars lappen
Bloem zei dat de aanpak van Amsterdam “welkom” was met het oog op de gezondheid. “Deze stap is in lijn met het voorzorgsbeginsel, waarbij de gezondheid van burgers absolute prioriteit moet krijgen boven het gebruik van pesticiden om de gezondheid van planten, bloemen of bomen te beschermen”, vertelde hij aan Dutch News.
Een paar Amsterdamse planten en bloemen kunnen misschien een beetje veranderen, zei Van der Horst; anderen zullen biologisch worden geteeld in de plantenkwekerij van de sociale onderneming Pantar. Ook dit jaar zal het tulpenfestival volledig biologisch zijn.
“Ik denk niet dat het mijn taak is om grote uitspraken te doen”, zei ze. “Het is mijn taak om te laten zien dat we als stad het goede voorbeeld willen geven, anderen willen inspireren en het bewustzijn willen vergroten. En ik denk dat dit een heel positieve manier is om dat te doen.”
