De Nederlandse regering wist in de jaren tachtig dat Irak chemische wapens aan het ontwikkelen was, maar stond Nederlandse bedrijven toe het land te blijven voorzien van belangrijke ingrediënten, en misleidde later het parlement over zijn rol, zo blijkt uit onderzoek van het onderzoeksjournalistieke platform Follow the Money.
Uit archiefdocumenten van het ministerie van Buitenlandse Zaken en de BVD-veiligheidsdienst blijkt dat de inlichtingendienst van het leger in 1984 over satellietbeelden beschikte van Iraakse gifgasfabrieken en gedetailleerde lijsten van door het regime gekochte chemicaliën, meldde FTM maandag.
In de inlichtingenrapporten werden twee Nederlandse bedrijven, KBS Holland en Melchemie, onder de leveranciers genoemd. Volgens FTM heeft de staat bij sommige zendingen niet ingegrepen om te voorkomen dat inlichtingenbronnen in gevaar zouden komen.
Amerikaanse en Israëlische functionarissen waarschuwden Den Haag herhaaldelijk dat Irak ingrediënten voor mosterdgas en zenuwgassen in Nederland kocht, zo blijkt uit de documenten, maar de export ging door.
Frits Bolkestein, destijds minister van Economische Zaken en later VVD-leider, drong erop aan om de lijst van chemicaliën waarvoor een exportvergunning nodig is zo kort mogelijk te houden, met het argument dat Nederlandse bedrijven anders zouden verliezen van Belgische concurrenten.
Parlementaire vragen
Toen parlementsleden in 1986 vragen stelden, lieten de antwoorden van Bolkestein de Amerikaanse en Israëlische waarschuwingen buiten beschouwing, ontdekte FTM. En toen Kamerlid Krista van Velzen tussen 2005 en 2008 ruim vijftig vragen stelde, na de arrestatie van gifgashandelaar Frans van Anraat, hielden opeenvolgende ministers opnieuw cruciale informatie achter.
Minister van Justitie Piet Hein Donner zei in 2005 tegen de Kamerleden dat KBS Holland nooit het onderwerp van een onderzoek was geweest, hoewel de BVD het bedrijf zeker al sinds 1982 in de gaten hield. “Ik werd bewust en willens en wetens voorgelogen”, vertelde Van Velzen aan FTM. “In een democratisch land is dat een onvergeeflijke misstap.”
Hoogleraar Staatsrecht Wim Voermans zei dat de regering wegkeek en het parlement onvolledige en onjuiste informatie gaf, en dat er nu al een parlementair onderzoek zou moeten worden ingesteld.
Halabja-aanvallen
Naar schatting 100.000 mensen kwamen om bij gasaanvallen door het regime van Saddam Hoessein, waaronder 5.000 in de Koerdische stad Halabja in maart 1988. Zelfs na Halabja merkten functionarissen op dat Nederlandse bedrijven nog steeds tientallen tonnen van een chemische stof vervoerden waarvan TNO-experts dachten dat deze waarschijnlijk bij de gasproductie zou worden gebruikt.
Vijf Iraanse slachtoffers van mosterdgasaanvallen hebben momenteel een rechtszaak aangespannen tegen de rechtsopvolger van Melchemie, en het hof van beroep in Den Haag zal in september uitspraak doen.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken vertelde FTM dat de exportcontroles begin jaren tachtig nog in de kinderschoenen stonden en dat beslissingen werden genomen op basis van de informatie en regels van die tijd. Donner reageerde niet op de vragen van FTM en voormalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot zei dat hij dat niet kon omdat hij op vakantie was.
