Volgens voorlopige cijfers van het CBS mogen vandaag ruim 14,2 miljoen mensen in heel Nederland stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Inwoners moeten ingeschreven zijn in een Nederlandse gemeente, minimaal 18 jaar oud zijn, het EU-burgerschap hebben of minimaal vijf jaar in Nederland hebben gewoond. Ongeveer 80 procent van de bevolking voldoet aan deze criteria.
Er wordt gestemd op duizenden stembureaus in 342 gemeenten, bemand door honderden vrijwilligers. Ongeveer 820.000 jongeren gaan voor de eerste keer stemmen, omdat ze bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen jonger dan 18 jaar waren of in het buitenland woonden.
Hiervan waren bij de meest recente nationale parlementsverkiezingen ook ongeveer 70.000 Nederlanders niet stemgerechtigd. De geschiktheidsniveaus variëren enigszins per gemeente: Schiermonnikoog ziet dat bijna 93 procent van de inwoners in aanmerking komt, terwijl Urk ongeveer 68 procent heeft, grotendeels vanwege een hoger aandeel jonge inwoners.
Onbesliste kiezers kunnen verschillende officiële hulpmiddelen gebruiken om hun keuzes te begeleiden. De online stemwijzer van Stemwijzer is beschikbaar voor 258 gemeenten, waarvan 73 een commerciële, lokaal afgestemde versie aanbieden en 185 een gratis, algemene versie gebruiken met onderwerpen als cameratoezicht en grofvuilinzameling.
Andere hulpmiddelen zijn MijnStem, actief in 73 gemeenten, en Kieskompas, dat voor 49 gemeenten een interactief hulpmiddel biedt. De gratis versie omvat onderwerpen als cameratoezicht en de inzameling van grofvuil, terwijl lokale journalisten per gemeente 25 tot 30 verklaringen inbrachten over actuele politieke zaken, meldt de NOS.
Er zijn ook zorgen geuit over het gebruik van AI voor stemadvies. De Autoriteit Persoonsgegevens constateert dat populaire chatbots, waaronder ChatGPT, Gemini, Mistral en Grok van Google, grotendeels lokale partijen negeren, die doorgaans zo’n 30 procent van de gemeentelijke stemmen winnen.
Minder dan 1 procent van de chatbotaanbevelingen vermeldde deze. Minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma zei dat AI-adviezen “deels willekeurig” zijn en dat er niet op mag worden vertrouwd.
