Nederland is gestegen naar de tweede plaats in de jongste Press Freedom Index, volgens de jaarlijkse mondiale ranglijst van 180 landen door Reporters Without Borders (RSF). Het haalt Estland in, terwijl Noorwegen de toppositie behoudt. RSF zegt dat het nog nooit zo’n lage mondiale standaard voor persvrijheid in het algemeen heeft behaald, en merkt op dat meer dan de helft van alle landen nu in de twee slechtst presterende categorieën valt.
Hoewel er geen specifieke verklaring wordt gegeven voor de verbetering in Nederland, constateert Reporters Without Borders druk op de Estse publieke omroep nu het land van de tweede naar de derde plaats zakt. Estland wordt, samen met de Scandinavische landen, Nederland, Denemarken en Ierland, beoordeeld als land met een “goede” persvrijheid.
In heel West- en Zuid-Europa worden de omstandigheden over het algemeen als ‘bevredigend’ beoordeeld, terwijl Oost-Europa, met name de Balkan, een neerwaartse trend laat zien, waarbij een groot deel van de regio nu als ‘problematisch’ wordt bestempeld.
De sterkste daling doet zich voor in Niger, dat 37 plaatsen daalt naar de 120e plaats, deels als gevolg van het geweld in de Sahelregio. Ook de Verenigde Staten dalen (64e, zeven plaatsen lager dan in 2025), waar onder de tweede termijn van president Donald Trump ‘systematische’ druk wordt uitgeoefend op de journalistiek, vaak met beledigingen.
RSF noemt de situatie “een van de ernstigste crises voor de persvrijheid” in de geschiedenis van de VS, en wijst op voorbeelden zoals politiek gemotiveerde campagnes gericht tegen journalisten.
Rusland, dat verantwoordelijk zou zijn voor het vasthouden van het grootste aantal buitenlandse journalisten, staat op de 172e plaats. Volgens Reporters Without Borders maken zowel Rusland als Wit-Rusland (165e) vaak gebruik van wetgeving om journalisten te ondermijnen en hun werk te belemmeren.
Oekraïne staat op de 55e plaats, een verbetering van zeven plaatsen vergeleken met 2025, waarbij RSF vooral wijst op de kracht van zijn onderzoeksjournalistieke sector.
De belangrijkste verschuiving die door Reporters Without Borders wordt benadrukt betreft Syrië, dat van de 177e plaats in 2025 naar de 141e stijgt. RSF koppelt deze verbetering aan wat zij beschrijft als een ‘historische transformatie’ na de ineenstorting van het Assad-regime eind 2024.
Libanon (115e) gaat ook omhoog, ondersteund door wat RSF een “hernieuwde politieke wil” noemt en een vermindering van het geweld tegen journalisten. Ook de Palestijnse gebieden (156e) laten een bescheiden verbetering zien, vooral na het staakt-het-vuren met Israël. Israël zakt ondertussen vier plaatsen naar de 116e plaats.
Aan de onderkant van de ranglijst blijft Iran (177e) dicht bij de bodem, terwijl Eritrea (180e) opnieuw als laatste eindigt, net als in 2025. Reporters Without Borders plaatst beide landen nog steeds onder de slechtst presterende landen ter wereld op het gebied van persvrijheid.
Volgens de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) maskeert de sterke positie van Nederland op de internationale Press Freedom Index ‘een zorgwekkende realiteit’.
De NVJ merkt op dat Nederland lange tijd relatief slecht heeft gepresteerd op het ‘veiligheidsaspect’ van de persvrijheid, en zegt dat in 2025 het geweld tegen journalisten weer is toegenomen, met meer meldingen van bedreigingen, intimidatie en fysiek geweld.
De NVJ meldt dat het aantal geweldsincidenten tegen journalisten voor het derde jaar op rij is gestegen. De veiligheidsorganisatie PersVeilig heeft het afgelopen jaar 262 meldingen geregistreerd. De Press Freedom Monitor merkt op dat journalisten tot de doelwitten behoorden tijdens evenementen zoals demonstraties en sportwedstrijden.
De journalistenvakbond zegt dat ook de ontwikkelingen in de politiek de persvrijheid onder druk zetten. “Vanuit de politieke sfeer waren er opnieuw krachtige aanvallen op de media, waarbij onder meer de onafhankelijkheid van journalisten in twijfel werd getrokken.” Daarnaast ziet de NVJ mediaconsolidatie, bezuinigingen op de publieke omroep en de groeiende invloed van big tech als negatieve ontwikkelingen in het medialandschap.
