Het systeem voor het onderzoeken van klachten over ongepast gedrag op het werk, zoals pesten en seksueel wangedrag, schiet vaak tekort bij de mensen die het melden en de mensen die worden beschuldigd, zegt regeringscommissaris voor seksueel wangedrag en seksueel geweld Mariëtte Hamer over de kwestie.
Een reeks van dertig aanbevelingen die Hamer aan de minister van Justitie stuurde, riep op tot een nieuwe waakhond die onderzoeksbureaus kan sanctioneren, een register van gekwalificeerde onderzoekers en strengere training. Haar recensie volgt op een onderzoek van actualiteitenprogramma Nieuwsuur, dat melding maakte van wijdverbreide zorgen over de kwaliteit van dergelijke onderzoeken.
“De schade die wordt aangericht door een slecht uitgevoerd onderzoek is aanzienlijk – voor de persoon die het heeft gemeld, de verdachte en de organisatie”, schreef Hamer. Iemand kan schade oplopen door een beschuldiging die nooit wordt opgelost, zegt ze, terwijl een klager die een slecht onderzoek krijgt slechter af is dan wanneer er niets was gebeurd.
Slechte regelgeving
Sinds het schandaal rond de tv-talentenjacht The Voice of Holland in 2022, dat aanleiding vormde voor de aanstelling van Hamer, zijn de berichten over wangedrag sterk gestegen, en commerciële firma’s hebben zich aan dit werk gewaagd.
Volgens Nieuwsuur pakken ongeveer 450 van de ongeveer 3.000 erkende particuliere onderzoeksbureaus in Nederland nu wangedrag op de werkplek aan, een cijfer dat nog steeds groeit.
De toetredingsdrempel is laag. Iemand kan na één examen aan de slag als onderzoeker en de wet stelt weinig concrete kwaliteitseisen, aldus Hamer; Nieuwsuur ontdekte dat voor € 600,-, een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) en een diploma beroepsonderzoeker een bedrijf kon worden opgericht.
Dat is belangrijk, want het werk is zwaar. Een complexe melding van seksueel wangedrag of machtsmisbruik is niet hetzelfde als een eenvoudig geval van diefstal bij een werkgever, zegt Hamer, en vereist specifieke expertise op het gebied van interviewtechniek, de wet en het omgaan met psychologische kwesties rond coping en schaamte.
Wat moet er gedaan worden
Haar centrale voorstel is om het werk op te splitsen in basis- en specialistische onderzoeken, met afzonderlijke licenties en trainingen voor elk, verplichte opfriscursussen en een register zodat werkgevers kunnen controleren of een bedrijf gekwalificeerd is voor de baan.
Dezelfde regels zouden moeten gelden voor interne onderzoekscommissies, zei ze, en het eigen advocatenkantoor van een cliënt zou uitgesloten moeten worden van het uitvoeren van onderzoek.
Het toezicht moet worden overgedragen aan een nieuw orgaan met echte bevoegdheden, zei ze. Het toezicht berust momenteel bij de politie en het screeningsbureau Justis van het ministerie van Justitie, dat volgens Hamer daarvoor de capaciteit en expertise ontbeert. De nieuwe organisatie zou een onafhankelijke klachtencommissie huisvesten waar ieder onderzoeksbureau zich bij zou moeten aansluiten.
