Gezien de huidige stand van zaken in de wereld is het tijd om na te denken over wat het voor Nederland zou betekenen als het Internationaal Strafhof een (voormalige) Amerikaanse president zou arresteren. Dat is precies de vraag die Operatie Hellfire wil aanpakken. Het nieuwe stuk gaat uit van een ‘worst kaas’-scenario voor Nederland: de activering van de Haagse Invasiewet.
Operatie Hellfire is het geesteskind van Joeri Heegstra en Max Wind, schoolvrienden die in 2024 succes boekten met Exit Poll, een politieke satire die een andere (enigszins absurde) vraag stelt: wat gebeurt er als iedereen blanco stemt?
Het tweetal gebruikt graag een onwaarschijnlijk uitgangspunt om de grenzen te verkennen van de normen en instellingen die we als vanzelfsprekend beschouwen.
“Het is interessanter als je iets laat zien dat lijkt op, of een rare, leuke huisspiegel is van wat je ziet”, zegt Wind.
In Operatie Hellfire bezoekt de voormalige Amerikaanse president Barack Obama Den Haag op de 25e verjaardag van het Internationaal Strafhof en wordt hij, terwijl hij een menigte diplomaten en politici toespreekt, gearresteerd op bevel van de rechtbank.
De geliefde ex-leider wordt beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid vanwege het droneprogramma waar hij tijdens zijn ambtsperiode toezicht op hield. Concreet gaat het volgens de hoofdaanklager van het ICC om de aanvallen op Jemen.
“Was mijn toespraak zo slecht?” Obama maakt grapjes terwijl hij in hechtenis wordt genomen.
In werkelijkheid zijn noch de Verenigde Staten, noch Jemen lid van de rechtbank, waardoor het conflict buiten de jurisdictie van de instelling valt.
Wat geen fictie is, is de American Service Members’ Protection Act, minachtend de bijnaam The Haagse Invasion Act, die de Amerikaanse president machtigde om “alle noodzakelijke middelen” te gebruiken om elke Amerikaan die door de rechtbank werd gearresteerd, te bevrijden.
Geconfronteerd met militaire interventie van ‘s werelds grootste leger, worden Nederlanders gedwongen te worstelen met de vraag hoe ver ze zullen gaan om hun toewijding aan de internationale gerechtigheid te verdedigen.
In één scène vraagt de Nederlandse minister van Defensie, zich voorbereidend op de Amerikaanse invasie, hoeveel F35 straaljagers Nederland heeft? Het hoofd van het leger vertelt hem dat het ongeveer 25-35 is. En hoeveel heeft de VS? Het antwoord is 2.500.
“Het is heel komisch”, zegt Wind, “maar heel effectief om het punt duidelijk te maken.”
Het stuk is grappig en de scherpste klappen zijn niet gericht op de grote slechte Verenigde Staten maar op de Nederlanders. Terwijl de Amerikanen binnenvallen, wordt er op het strand een Nederlands showprogramma opgezet om de invasie te bespreken, niet veel anders dan het televisieprogramma Op1 dat live wordt uitgezonden buiten het vluchtelingencentrum in Ter Apel, omdat velen door de overbevolking gedwongen werden buiten te slapen.
Heegstra en Wind besteedden veel tijd aan onderzoek naar het ICC en de geschiedenis van het internationaal recht, keken naar documentaires, luisterden naar podcasts en toerden zelfs door de rechtbank zelf.
“Als we afwijken van de waarheid, vinden we het heel belangrijk om in ieder geval te weten wat de werkelijke situatie is”, zegt Heegstra.
Het tweetal koos voor het conflict in Jemen, dat al meer dan tien jaar woedt en volgens schattingen van de Verenigde Naties bijna 400.000 mensen het leven heeft gekost, deels omdat het relatief onbekend is.
Een conflict als Afghanistan, dat door het ICC is onderzocht, “is zo vaak in het nieuws geweest dat mensen hun vooroordelen hebben over wat het betekent”, aldus Wind.
Hun publiek weet misschien niet veel over Jemen, maar weet zeker veel over het nieuws en de dingen veranderen snel. Terwijl ze het stuk aan het schrijven waren, veroorzaakte de feitelijke Amerikaanse president Donald Trump meer conflicten en moest het script worden aangepast om de realiteit weer te geven.
“We probeerden het huidige moment na te jagen en dat is gewoon niet mogelijk omdat theater een heel langzaam medium is”, zegt Wind. De Venezolaanse invasie, het conflict over Groenland en de nu aanhoudende oorlog in Iran waren nog niet aan de gang toen Wind en Heegstra voor het eerst aan de productie begonnen te werken.
Ze probeerden een evenwicht te vinden, door te accepteren dat sommige delen van het stuk de steeds veranderende nieuwscyclus misschien niet weerspiegelen, maar ze ook aan te passen waar dat mogelijk was.
Eén verandering had niets met Trump te maken. Het stuk bevat een personage van een Nederlandse schaatser die een bijzonder prominente rol speelde op de Olympische Winterspelen, waardoor Wind en Heegstra gedwongen werden een dialoog bij te werken.
Operatie Hellfire is grappig en een groot deel van de humor komt voort uit commentaar op de Nederlandse samenleving en politiek, maar uiteindelijk worstelt het stuk met kwesties die veel groter zijn dan die van Donald Trump of het Internationaal Strafhof.
“Er is een fundamentele vraag: wat betekent internationaal recht en bestaat het als het niet op iedereen kan worden toegepast?” zegt Heegstra.
Als je een land van 18 miljoen inwoners met 25 straaljagers (in werkelijkheid heeft Nederland er nu iets meer dan 50) tegenover een land van 330 miljoen inwoners met 2.500 straaljagers staat, is de vraag geen gedachte-experiment. De personages moeten zich afvragen hoe ver ze bereid zijn te gaan voor hun idealen.
Operatie Hellfire is tot en met 13 juni te zien in verschillende theaters door heel Nederland. Het stuk is grotendeels in het Nederlands (met secties in zowel het Engels als het Frans).
