Het Nederlandse systeem van psychiatrische detentie (tbs) staat steeds meer onder druk door lange wachtlijsten, een groeiende stapel rechterlijke bevelen en een gebrek aan ontslagplaatsen, zo blijkt uit nieuwe cijfers.
Het aantal mensen dat wacht op een plaats in een tbs-kliniek is de afgelopen vijf jaar gestegen van 45 naar 261, een bijna verzesvoudiging, maar vorig jaar kregen er slechts 118 een plaats in een kliniek, een daling van 24% ten opzichte van 2024.
Patiënten worden langer behandeld, waarbij de gemiddelde behandeling nu meer dan tien jaar duurt en het langer duurt voordat ze worden ontslagen, deels vanwege een gebrek aan geschikte beschermde huisvesting.
De cijfers staan in het jaarverslag van TBS Nederland, de koepelorganisatie van tbs-instellingen.
Tbs, een afkorting van terbeschikkingstellingis een dwangbevel dat door rechtbanken in Nederland vaak aan strafrechtelijke straffen wordt toegevoegd. De rechtbank beslist of veroordeelden moeten worden vastgehouden in een kliniek of dat zij onder toezicht in de gemeenschap moeten worden behandeld.
Drie klinieken, de Kijvelanden, de Oostvaarderskliniek en Veldzicht, hebben extra bedden toegevoegd om aan de langere wachtlijst te kunnen voldoen, maar dit is niet voldoende om aan de vraag te voldoen.
De langere wachtlijst betekent dat criminelen langer in de gevangenis moeten doorbrengen voordat ze toegang krijgen tot behandeling, die pas beschikbaar is als ze de laatste twee jaar van hun straf ingaan.
Schadevergoedingsclaims
Vorige maand waarschuwde het onderzoeksbureau van het ministerie van Justitie dat de behandeling waarschijnlijk minder effectief zal zijn als gevangenen met geestelijke gezondheidsproblemen jaren moeten wachten voordat ze psychiatrische zorg kunnen krijgen.
Patiënten die langer dan vier maanden moeten wachten op opname in een kliniek, hebben recht op een vergoeding. Het totale door de staat betaalde bedrag is tussen 2021 en 2024 gestegen van € 25.250 naar € 356.554.
Langere behandelingen kunnen ook een weerspiegeling zijn van een voorzichtiger aanpak na een aantal spraakmakende zaken, zoals de moord op Anne Faber, die in 2017 werd vermoord door een man die in behandeling was in een nabijgelegen tbs-kliniek.
Hyacinthe van Bussel, voorzitter van TBS Nederland: “We moeten ons afvragen of we de lat te hoog hebben gelegd. Garanties kunnen we nooit geven, maar misschien zijn we te terughoudend geworden om risico’s te nemen.”
Raden houden zich in
Het risico op ontsnapping is extreem laag: vorig jaar slaagden slechts 12 patiënten er niet in om op een vooraf afgesproken tijdstip naar hun kliniek terug te keren, en geen van hen pleegde overtredingen terwijl ze vermist waren, op een totaal van meer dan 85.000 dagen dat ze vrijgelaten werden.
Een ander probleem waarmee TBS Nederland wordt geconfronteerd is de groeiende onwil van gemeenten om onderdak te bieden aan patiënten die de TBS-kliniek verlaten en vaak begeleiding nodig hebben in een beschermde accommodatie.
“Er is niet meer zoveel tolerantie in de samenleving”, aldus Van Bussel. “Je ziet het bij asielzoekerscentra. Er zijn gemeenten die zeggen: ‘We hebben al een asielzoekerscentrum, een woningtekort en andere problemen: het is de beurt aan iemand anders.'”
