Het kabinet van Mark Rutte heeft de deskundige adviseurs van de regering te veel kracht gegeven in de reactie op het coronavirus, zo werd het parlementaire onderzoek naar de pandemie op de tweede dag van de openbare hoorzittingen verteld, aldus omroep NOS.
Jan Kluytmans, microbioloog in het Amphia ziekenhuis in Breda en lid van het deskundige adviespanel van de overheid, het Outbreak Management Team (OMT), zei dat de rol van het team door de ministers “te zwaar” was gemaakt.
Een OMT adviseert en het kabinet beslist, zei hij – toch noemde Rutte zijn advies ‘heilig’ en vertelde op een persconferentie in 2020 dat het kabinet het in principe overnam.
Als een premier zonder enige twijfel verregaande maatregelen zoals een avondklok zou nemen, zei Kluytmans, lag de verantwoordelijkheid bij hem. Rutte is een van de bijna vijftig getuigen die tijdens het negen weken durende onderzoek zullen verschijnen.
Kluytmans beschreef ook de spanning over de timing van vergaderingen. Op zondag kwamen de ministers bijeen in het Catshuis, de residentie van de premier, terwijl het OMT op maandag bijeenkwam, en het voelde soms alsof er een ‘boodschappenlijstje’ naar beneden kwam – één keer met een duidelijk signaal dat het kabinet de scholen niet wilde sluiten terwijl het OMT nog over de kwestie moest adviseren.
De volgorde van de bijeenkomsten werd later gewijzigd.
Brabant sloeg als eerste
Kluytmans zei dat het zuiden van het land ‘onder de radar’ op grote schaal besmet was, terwijl collega’s elders niets vonden. In maart 2020 lag de landelijke schatting rond de 6.000 besmettingen; hij en zijn Brabantse collega’s schatten het aantal dichter bij de 50.000.
Carnaval was een evenement dat zich enorm verspreidde, zei hij, met als eerste bevestigde Nederlandse geval een man uit Brabant die in Noord-Italië was geweest en zich vervolgens bij de festiviteiten had aangesloten.
Een eerdere lockdown zou levens hebben gered – het aantal besmettingen verdubbelde twee keer per week – maar het afgelasten van carnaval zou destijds ‘volkomen’ onaanvaardbaar zijn geweest, toen het virus nog niet als een serieuze bedreiging werd gezien.
Hij waarschuwde dat het land in één opzicht minder klaar is dan in 2020. De getuigen van vrijdag zeiden ook dat Nederland niet voorbereid was op de volgende pandemie. De zelfgemaakte tests waarmee Brabant de schaal vroegtijdig kon inschatten, zouden nu onder strengere EU-regels verboden zijn, zei Kluytmans, waardoor alleen commerciële laboratoria overblijven die aan de normen kunnen voldoen.
Een schokkende ochtend bij de GGD
Getuige van die middag, Jack Mikkers, VVD-burgemeester van Den Bosch en voorzitter van de Regionale Veiligheidsraad, beschreef een vroeg bezoek aan de GGD bij het traceren van de contacten van besmette mensen.
Hij zag ongeveer dertig flip-overs met contacten en concludeerde dat de inspanningen geen gelijke tred konden houden. “Ik ben geen wiskundige, maar ik kon zien dat het niet zou werken”, zei hij tegen de commissie.
Mikkers zei dat het hem ervan overtuigde dat de crisis van bovenaf moest worden aangestuurd – door de premier, of zelfs de koning – door mensen te vertellen thuis te blijven als ze symptomen hadden. Het was niet alleen een gezondheidscrisis, zei hij, maar een kwestie van hoe het land zich in een onzekere tijd gedroeg.
