De voedselprijzen in Nederland zullen waarschijnlijk tot ver in 2027 blijven stijgen, omdat de stijgende energiekosten effect beginnen te krijgen op de toeleveringsketens, waarschuwde ABN Amro.
Er zijn al enkele prijsstijgingen zichtbaar aan de kassa. De eierprijzen stegen in maart met 18,4% en het vlees steeg in het eerste kwartaal met ongeveer 10%, terwijl niet-alcoholische dranken in 2025 10,4% duurder waren.
De meeste voedingsbedrijven sloten na de energiecrisis van 2022 vaste energiecontracten af, waardoor ze beschermd werden tegen de prijspieken. Maar die contracten lopen later dit jaar af, en te midden van de aanhoudende oorlog in het Midden-Oosten zullen binnenkort hogere kosten in de schappen liggen.
De voedsel- en drankenindustrie van het land is sterk afhankelijk van aardgas, dat ongeveer 70% van de energie levert, aldus de bank in haar kwartaalrapport.
Afhankelijkheid van gas
De voedingsmiddelenindustrie heeft haar energieverbruik sinds 2022 met 5,5% teruggedrongen, minder dan de helft van de reductie van 11% in de bredere Nederlandse economie. Producenten hebben moeite met de overstap van gas naar elektriciteit, omdat belangrijke processen zoals pasteuriseren, verdampen en drogen hoge temperaturen vereisen die technisch moeilijk te realiseren zijn met elektriciteit.
Waterstof is een mogelijk alternatief, maar economisch nog niet rendabel, aldus de bank. Bedrijven die wel willen overstappen, worden geconfronteerd met nog een obstakel in de nettocongestie: het overbelaste elektriciteitsnet dat nieuwe en verbeterde verbindingen in een groot deel van het land blokkeert.
De financiële structuur van de sector verergert het probleem. Voedselproducenten vervangen machines doorgaans eens in de tien tot twintig jaar, maar leveringscontracten met supermarkten hebben vaak een looptijd van slechts één of twee jaar – te kort om de langere terugverdientijd van duurzame apparatuur te ondersteunen.
Meest blootgestelde sectoren
De meelindustrie is voor 89% afhankelijk van gas, ondanks een daling van de consumptie met 24% sinds 2021, terwijl de groenten- en fruitverwerkers en de zuivelsector eveneens afhankelijk zijn, merkt ABN Amro op. Slachthuizen vormen een uitzondering, met een gasafhankelijkheid van 42%.
Niet elk producttype stijgt. Volgens de voedselprijsindex van de FAO zijn de mondiale zuivelprijzen het afgelopen jaar met 19% gedaald na een recordmelkaanbod, hoewel dat nog niet is doorgedrongen tot de Nederlandse winkelschappen.
De lonen voegen een tweede kostenlaag toe, waarbij de collectieve arbeidsovereenkomsten in de voedingssector in 2026 met gemiddeld 3,7% zullen stijgen.
Het winkelend publiek trekt zich al terug. Het consumentenvertrouwen kelderde in april – de op een na grootste maandelijkse daling ooit, waarbij huishoudens overschakelden op huismerkmerken en minder uit eten gingen. Hoeveel van de druk op de rekeningen van de consumenten terechtkomt, zal nu afhangen van de onderhandelingen tussen voedselproducenten en supermarkten dit jaar.
