WhatsApp blokkeerde vorig jaar de accounts van minstens vijf Nederlandse sekswerkers, waardoor hun primaire kanaal voor het regelen van klantafspraken werd afgesloten, zo bleek uit een onderzoek van Pointer. De blokkades maakten het ook moeilijker voor ondersteunende diensten om dringende hulp te bieden aan sekswerkers.
WhatsApp, eigendom van Meta, ondernam de maatregelen in dezelfde periode dat het tientallen queer-accounts op Instagram verwijderde. WhatsApp-opschortingen zijn niet publiekelijk zichtbaar, wat betekent dat mogelijk meer sekswerkers getroffen zijn zonder publieke kennisgeving.
Sekswerkers in Nederland, waar het werk legaal is, zijn voor klantenboekingen en veiligheid afhankelijk van WhatsApp. De blokkades hebben aanleiding gegeven tot bezorgdheid over een Amerikaans bedrijf dat hier de wettelijke middelen van bestaan beperkt.
Pointer interviewde getroffen sekswerkers; het Sekswerk Meld- en Adviespunt (SMAP); en digitale rechtengroep Bits of Freedom, die allemaal hun zorgen uitten over de rol van Meta.
“Sekswerk is hier legaal en zou daarom legaal online aangeboden moeten kunnen worden”, zegt Sandra Beckerman, parlementslid van de SP. Ze koppelde het aan een conservatieve verschuiving in de Verenigde Staten. “Techbedrijven als Meta gaan daarin mee om een betere politieke en economische positie te verwerven. Helaas heeft dat grote gevolgen voor LHBTQ+’ers en andere gemarginaliseerde groepen in de VS maar dus ook in Nederland.”
Felicia – niet haar echte naam – zei dat haar account de afgelopen maanden minstens drie keer was opgeschort, altijd op avonden als ze contact opnam met klanten via WhatsApp. Meta gaf geen uitleg. Ze kreeg weer toegang via online beroepen, maar kon tijdens de schorsingen geen nieuwe afspraken plannen.
Bij een ander incident werd het scherm van een sekswerker zwart tijdens een betaald videogesprek op haar persoonlijke WhatsApp-account, onmiddellijk na ontvangst van de betaling en het uitkleden. Haar Instagram- en Facebook-accounts werden in de daaropvolgende dagen verwijderd. Ze verloor niet-opgeslagen klantgegevens en gespreksgeschiedenis.
Frankie Hermsen, woordvoerder van SMAP, zei dat de impact aanzienlijk was voor het juridische werk in Nederland.
“Ze mist nu al haar klantgegevens en gesprekken”, vertelde Hermsen aan Pointer. “De meeste klanten gebruiken WhatsApp, dus dat zorgt voor een enorm inkomensverlies. Sekswerkers kunnen daardoor minder selectief zijn in de klanten die ze accepteren. En dat vergroot weer de kans op geweld.”
In alle gevallen ging het om persoonlijke accounts, niet om WhatsApp Business-accounts, waar erotische diensten verboden zijn.
Ook het kennis- en expertisecentrum SHOP in Den Haag werd getroffen. Eind vorig jaar verwijderde Meta zijn Instagram-account en beschuldigde het van betrokkenheid bij mensenhandel en uitbuiting. Tegelijkertijd werd het WhatsApp-account van een helper geblokkeerd. Beiden werden later hersteld.
“Voor ons is het schokkend dat we een automatische melding van Meta hebben gekregen waarin werd gesteld dat wij kennelijk bijdragen aan mensenhandel. Terwijl wij juist een organisatie zijn die mensenhandel actief bestrijdt”, zegt SHOP-woordvoerder Merel van Altena.
De blokken verstoorden de activiteiten van SHOP wekenlang. De helper kon geen antwoord geven op vragen van sekswerkers, ook niet-Nederlandstaligen met dringende behoeften.
Sommige sekswerkers waren bang dat Meta berichten aan het lezen was, maar Rejo Zenger van Bits of Freedom vertelde Pointer dat dit onwaarschijnlijk is vanwege de end-to-end-encryptie. Meta kan groepsnamen, telefoonnummers in groepen, gestarte videogesprekken en externe signalen zien, zoals gebruikersrapporten of nummers op seksadvertentiesites.
Zenger noemde de getroffen sekswerkers ‘kanaries in de kolenmijn’.
“Dat geldt voor veel gemarginaliseerde groepen. Zij zijn de eersten die de klappen van de beperkingen op de democratie voelen. Omdat ze zich niet in het veilige midden bevinden, maar aan de randen van de samenleving. Dus als die ruimte kleiner wordt, hebben zij er altijd het eerst last van”, zei Zenger tegen Pointer. “En Meta heeft momenteel de macht om te zeggen: ‘Deze groep spreekt ons niet aan, dus we zijn minder voorzichtig met hen.’”
Meta zei dat het geen commentaar kon geven op individuele gevallen zonder accountgegevens van Pointer. Op basis van de beschreven informatie zag een woordvoerder geen beleidsschending die de blokkering rechtvaardigde. Het bedrijf weigerde in te gaan op de gevolgen van onrechtmatige schorsingen, zoals gederfde inkomsten en verminderde veiligheid.
