Een van ‘s werelds oudste aquaria is zaterdag heropend in Amsterdam, na een vijfjarig restauratieproject van € 50 miljoen waarbij meer dan honderd deskundige biologen, curatoren en ingenieurs zijn betrokken om het monument te herbouwen en de tentoonstellingen te ontwerpen.
Het Artis-aquarium werd oorspronkelijk geopend in 1882 en sloot in 2021, midden in de coronapandemie, de deuren omdat het gebouw niet meer veilig was. Meer dan 140 jaar zout water had de muren doorboord.
De restauratie en de uitdagingen die daarmee gepaard gaan, zijn geïntegreerd in het nieuwe thema van de locatie: “water – de bron van al het leven”, dat onze relatie met de oceanen, rivieren en kanalen van de aarde benadrukt – en hoe schade aan het mariene klimaat in elk aspect van ons leven doorsijpelt.
“Water is onze beste vriend, iets dat we nodig hebben, maar het heeft ook het gebouw verwoest”, zegt Anne van Dijk, hoofd van het Artis-aquarium, tegen DutchNews. “Als we niet goed genoeg voor water zorgen, wordt dit een van de grootste uitdagingen waarmee we te maken krijgen.”
“De bron van al het leven”
Het aquarium herbergt nu ongeveer 250 soorten, variërend van inktvissen tot verpleegsterhaaien met korte staart, naast interactieve galerijen gebouwd door een groot deel van hetzelfde team achter het microbenmuseum Micropia en het Groote Museum van de dierentuin.
Bezoekers kunnen clowntrekkervissen en andere koraalrifsoorten, de roodstaartmeerval en de ernstig bedreigde Europese paling zien.
Ze kunnen ook pijlgifkikkers en een Braziliaanse regenboogboa-slang zien in een tropisch aquarium, onderdeel van de Amazonegalerij, genaamd “Leven in het ritme van de rivier”.
Bezoekers kunnen een onderzeeër bouwen, oceaanstromingen in beweging brengen en door microscopen naar mariene microben kijken.
Er is een “grachtengalerij” die een voorbeeld toont van het waterleven onder de Nederlandse grachten. De meeste mensen hebben geen idee wat er leeft in het water dat ze elke dag oversteken, zei Van Dijk: de palingen, krabben en algen die de onderzeese omgeving van de stad delen, samen met de fietsen en het afval.
“Water is als een spiegel; je kunt er niet echt van bovenaf in kijken”, aldus Van Dijk. “Daarom weet bijna niemand wat daar leeft.” Het aquarium is bedoeld om mensen opnieuw te verbinden met de natuur en hen te laten nadenken over hun eigen impact daarop.
Een galerij over microplastics, inclusief microplastics die door wasmachines worden achtergelaten, zal later dit jaar worden geopend.
Zout door de muren
Het aquarium draait op twee afzonderlijke watersystemen, en het was het zoutwatersysteem dat de schade aanrichtte. Meer dan 140 jaar lang loog het zout uit de tanks en in de muren, vloeren en stalen steunen totdat het gebouw niet langer veilig was.
Het zoutwatergedeelte kreeg het zwaarst te verduren: de tanks, de filterreservoirs in de catacomben eronder en het dak erboven werden allemaal afgebroken en herbouwd, terwijl de rest van het monument werd gerestaureerd.
“Alles in het midden was weg”, zei Van Dijk. “Je kon van beneden helemaal door het dak naar boven kijken.”
Begin vanuit een lege schaal en laat het team de nieuwe tanks groter maken dan de originelen. Ze zijn gebouwd van zelfherstellend beton, gemaakt met bacteriën die scheuren herstellen bij contact met water.
“We werkten met levend beton, beton waar bepaalde microben in zitten”, zegt Van Dijk. “Zodra ze in contact komen met water, beginnen ze een stof te maken die de kleinste gaatjes opvult.”
Bij de restauratie bleef ook het originele Victoriaanse filtersysteem van het aquarium behouden, ontworpen door de Britse aquariaan William Alford Lloyd, waarvan Artis zei dat het het laatste in zijn soort is dat nog ergens ter wereld werkt. Ongeveer 90% van het gebouw is nu open voor bezoekers, inclusief de catacomben waarin het systeem is gehuisvest.
Mede op grond van het project is Artis in 2025 erkend als professionele monumentenzorgorganisatie.
Het aquarium is nu dagelijks geopend van 9.00 tot 18.00 uur. Het kan worden bezocht met een standaard Artis-Park-ticket, dat ongeveer € 29,50 kost voor volwassenen en € 25,50 voor kinderen van 3 tot 12 jaar, waarbij kinderen onder de 2 jaar gratis zijn.
