Nederlandse boerengroepen hebben vrijdag het ingrijpende stikstofreductiepakket van de regering aan de kaak gesteld als verwoestend voor de landbouwsector, meldt de NOS. De milieuorganisaties en bedrijfsgroepen verwelkomden de voorstellen daarentegen als een langverwachte stap in de richting van het beëindigen van de jarenlange vergunningencrisis in het land. De maatregelen zullen vereisen dat duizenden boeren hun activiteiten zullen aanpassen, verhuizen of helemaal zullen stoppen met boeren.
Het pakket heeft tot doel de stikstofuitstoot in 2035 sterk te verminderen ten opzichte van het niveau van 2019. Het omvat het terugdringen van de landbouwuitstoot met maar liefst 46 procent en de uitstoot van transport en industrie met 50 procent, en het invoeren van een landelijke limiet van 2,6 koeien per hectare in 2035. Het omvat ook het instellen van stikstofarme zones van 1 kilometer rond ongeveer 15 kwetsbare natuurgebieden en zones van 500 meter rond nog eens 85 beschermde gebieden.
“Ik verberg niet dat we veel van boeren vragen”, zei minister van Landbouw Jaimi van Essen toen hij het pakket presenteerde.
Ger Koopmans, voorzitter van boerenorganisatie LTO Nederland, noemde belangrijke onderdelen van het pakket ‘onbegrijpelijke keuzes en onevenredige maatregelen’ en zei dat de organisatie naar veranderingen zou streven. Toch wees hij een terugkeer naar de tractorprotesten af.
“We hebben de tractorprotesten gehad en daarna zijn de problemen niet opgelost”, zegt Koopmans tegen de NOS. “Voor mij gaat het om het maken van argumenten, niet om bedreigingen.”
Hij zei dat boeren bereid zijn om grote emissiereducties te helpen realiseren. “Boeren zijn bereid te investeren in emissiebeperkende maatregelen, bewezen innovaties, stalaanpassingen en beheersmaatregelen. Maar ze kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden voor 100 procent van de doelstellingen als ze maar 50 procent van de middelen beschikbaar hebben om deze te bereiken.”
LTO verzet zich met name tegen de landelijke veestapellimiet, met het argument dat gerichte regionale maatregelen op basis van de lokale waterkwaliteit effectiever zouden zijn. Ook wil het de stikstofbufferzones verkleinen tot maximaal 250 meter.
De Nederlandse Landbouwjongerenorganisatie (NAJK) verwelkomde delen van het pakket, maar zei dat het nog steeds een zware last op jonge boeren legt.
“Het kabinet heeft onze voorstellen op een aantal belangrijke punten overgenomen”, zegt voorzitter Gerben Boom. “Dat is een belangrijke stap en laat zien dat onze inbreng ertoe doet. Tegelijkertijd leggen deze plannen grote lasten op jonge ondernemers. De verdere uitvoering moet nu bewijzen dat zij daadwerkelijk de kans krijgen om door te gaan met boeren, te investeren en familiebedrijven over te nemen.”
Veetransportorganisatie Vee&Logistiek Nederland noemde de voorstellen ‘een compleet sloopplan voor de agrarische sector’.
“De plannen zijn desastreus en verwoestend voor alle hardwerkende boeren en hun gezinnen en moeten daarom worden ingetrokken”, zegt voorzitter Helma Lodders. “Bovendien richten de maatregelen zich vooral op de veehouderij, zonder dat er aandacht is voor ondernemers in andere delen van de keten of over de consequenties wordt nagedacht.”
Boerenactiegroep Agractie noemde het pakket ‘desastreus’. “Het pakket bestaat uit een stapel maatregelen die zullen leiden tot een substantiële reductie van de veestapel. Dat treft niet alleen boeren, maar ook toeleveranciers, verwerkers en dienstverlenende bedrijven die afhankelijk zijn van de sector.”
De groep zei dat boeren in de buurt van beschermde Natura 2000-gebieden het zwaarst getroffen zouden worden door de nieuwe emissieregels. “Dat betekent feitelijk dat boeren voor de keuze staan om hun activiteiten stop te zetten of drastisch te verminderen.”
Agractie heeft boeren opgeroepen om uit protest opnieuw de Nederlandse vlaggen ondersteboven te hangen.
Milieuorganisaties steunden het pakket grotendeels, hoewel sommigen waarschuwden dat het niet ver genoeg gaat.
“Dit zou het begin van het einde van de natuur- en stikstofcrisis kunnen zijn”, zegt Jeroen de Koe, directeur van Natuurmonumenten. “Het is een veelomvattend pakket waarin zonering de ruggengraat vormt, omdat het meerdere problemen tegelijk aanpakt: stikstof, water en meer ruimte voor de natuur.”
Volgens Natuur & Milieu zouden de maatregelen de woningbouw helpen herstarten, ruimte creëren voor de energietransitie en boeren meer zekerheid bieden.
“Eindelijk een doorbraak na jaren van controverse, uitstel en de andere kant op kijken”, aldus directeur Marjolein Demmers. “Nederland lijkt eindelijk in staat problemen te onderkennen en te doen wat nodig is om vooruit te komen.”
Greenpeace verwelkomde wat zij de langverwachte vooruitgang noemde na jaren van inactiviteit, maar zei dat het pakket verzwakt was door een politiek compromis.
“Maar het eerlijke verhaal is dat de uitvoering en het tempo duidelijk een politiek compromis zijn: de stikstofuitspraak wordt met vijf jaar uitgesteld, en de wettelijke stikstofdoelstellingen worden geschrapt. Onze kwetsbare natuur zal de prijs betalen. Hierdoor wordt de onzekerheid voor boeren en andere sectoren niet weggenomen.” De organisatie voegde eraan toe dat sneller optreden tegen grote vervuilers in de buurt van kwetsbare natuurgebieden nog steeds nodig zal zijn.
Bedrijfsgroepen zeiden dat het pakket eindelijk de impasse zou kunnen doorbreken die de vergunningen voor huisvestings- en infrastructuurprojecten heeft geblokkeerd.
“We zijn in jaren niet zo dicht bij een oplossing geweest. De overheid heeft een integrale aanpak die de stikstofuitstoot terugdringt en vergunningen weer in beweging krijgt. Velen zullen hiervan profiteren: mensen die wachten op huizen, bedrijven die willen verduurzamen en investeren, boeren die duidelijkheid willen over hun toekomst, en de natuur zelf”, zegt Arno Visser, voorzitter van Bouwend Nederland.
Ook werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland verwelkomden het pakket als ‘gerichte stappen in de richting van de oplossing van het stikstofprobleem’.
“Dit opent de deur naar een verbetering van ons investeringsklimaat”, zegt VNO-NCW-voorzitter Coen van Oostrom. “Bedrijven kunnen weer aan de slag met het bouwen van nieuwe woningen en het bevorderen van de energietransitie. Dit zijn zaken die dringend nodig zijn.”
De regering, die in beide kamers van het parlement geen meerderheid heeft, moet nu de steun van de oppositie winnen. PRO, wiens steun als cruciaal wordt beschouwd omdat het ook de goedkeuring van de Senaat zou kunnen veiligstellen, zei dat het de voorstellen zorgvuldig zou bestuderen.
Achter de schermen zou de partij hebben aangegeven bereid te zijn te onderhandelen als de maatregelen daadwerkelijk de natuur verbeteren. JA21 bekritiseerde het ontbreken van een onmiddellijke emissiedrempel die projecten met lage emissie zou vrijstellen van vergunningen, terwijl ChristenUnie opriep tot smallere stikstofzones. BBB en PVV verwierpen het pakket ronduit.
Ook de regering staat voor een juridische test. Het eerdere Nederlandse stikstofbeleid werd door de rechtbank verworpen en alle emissiereducties moeten juridisch gekoppeld worden aan natuurherstel. De maatregelen zullen in de wet worden verankerd. Daarnaast zal het Planbureau voor de Leefomgeving na de zomer bepalen of deze voldoende zijn om de doelstellingen voor 2035 te halen.
Wetgevers debatteren woensdag van 13.30 uur tot 23.00 uur over de voorstellen
