Een luxe resortproject in Albanië dat tot landelijke corruptieprotesten heeft geleid, was bijna twee jaar lang eigendom van Nederland – beschermd door Nederlandse financiële structuren die de financiers naamloos hielden en de investeerders een route langs Albanese rechtbanken gaven.
Het project, gekoppeld aan Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president Donald Trump, zou van een stuk beschermde lagune nabij de zuidelijke stad Vlora een exclusief resort maken. De lagune is een toevluchtsoord voor flamingo’s en andere zeldzame dieren in het wild, en bewoners zeggen dat land dat hun families al generaties lang bewerken, van hen wordt afgenomen.
De protesten hebben zich over het hele land verspreid, waarbij demonstranten het aftreden eisen van premier Edi Rama, wiens regering het project heeft goedgekeurd ondanks onopgeloste rechtszaken over wie de eigenaar is van het land. Het zou de poging van het land om lid te worden van de EU kunnen bemoeilijken.
De namen op het register
Op papier waren de enige genoemde eigenaren van het €4 miljard kostende project twee in Amsterdam gevestigde zakenmensen – Nikita Vinogradov en Zoya Gyurova – die leiding geven aan Dutch Trust Management, een bedrijf dat wordt betaald om bedrijven in buitenlandse handen een Nederlandse directeur en adres te geven.
De echte geldschieters verschijnen nergens. Pas als iemand meer dan een kwart van een bedrijf bezit, en iedereen achter het resort onder die grens blijft, hoeft iemand in het register te worden vermeld. De eigendomsketen, voor het eerst opgespoord door het Balkan Investigative Reporting Network, loopt via Amsterdamse bedrijven, waaronder een bedrijf waarvan wordt gemeld dat het in handen is van vijf niet bij naam genoemde Albanezen.
Als niemand de grens overschrijdt, noemt het register de mensen die de structuur beheren.
Vinogradov vertelde DutchNews dat erkende trustkantoren uitgebreide controles uitvoeren, waaronder het vaststellen wie uiteindelijk eigenaar is van de bedrijven die zij beheren en waar het geld vandaan komt. Als het om land gaat, voert het bedrijf volgens hem “verscherpte due diligence” uit, zoals het verifiëren van wettelijke titels en vergunningen.
Uit het register blijkt ook dat de Nederlandse moedermaatschappij van het project op 7 mei – toen de protesten in een stroomversnelling kwamen – zijn volledige belang verkocht aan Sazan Development Holding, geregistreerd bij het Qatar Financial Centre in Doha, voor € 306.000. Het eigendomsbewijs is nog niet bijgewerkt en Amerikaanse media hebben het project in verband gebracht met de investeringsmaatschappij van Kushner en met twee Qatarese miljardairsbroers.
Waarom Nederland
De casus laat zien hoe moeilijk het Nederlandse systeem het maakt om te zien wie wat bezit, zegt Vincent Kiezebrink, onderzoeker bij SOMO, het in Amsterdam gevestigde Centrum voor Onderzoek naar Multinationale Ondernemingen.
De 25%-eigendomsregel, gecombineerd met een uitspraak van de Europese rechtbank die het Nederlandse eigendomsregister in 2022 voor het publiek sloot, betekent dat “je de economische eigendom van dit Albanese project niet kunt volgen”, vertelde hij aan DutchNews.
Nederland trekt via zijn verdragen vaak buitenlandse investeerders aan die geen andere band met het land hebben, zegt Kiezebrink. Een belastingverdrag uit 2004 kan de Albanese belasting op de opbrengsten van de investering verlagen, terwijl een investeringsverdrag uit 1994 in Nederland gevestigde investeerders toestaat elk geschil met Albanië voor te leggen aan internationale arbitrage achter gesloten deuren in plaats van aan de rechtbanken.
Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam hebben Nederland gerangschikt als ‘s werelds grootste kanaal voor bedrijfsgeld dat naar belastingparadijzen stroomt, en Nederland overwoog om trustkantoren helemaal te verbieden, voordat het in 2022 besloot dit niet te doen.
