Scholen moeten rouw en verlies toevoegen aan hun lesplannen en het onderwerp niet alleen aankaarten nadat een sterfgeval heeft plaatsgevonden, zeggen psychologen, onderwijskundigen, rouwonderzoekers en andere deskundigen tegen de NOS. Praten over verlies kan een kind voorbereiden en helpen bij het verwerken van verdriet als het een dierbare verliest.
Uit eerder onderzoek bleek dat ruim 75 procent van de kinderen onder de 16 jaar een dierbare heeft verloren, zoals een familielid of goede vriend. Ook kinderen komen regelmatig met het onderwerp in aanraking via gebeurtenissen in het nieuws, zoals het recente dodelijke ongeval tijdens een schoolkamp in Zeeland.
Toch wordt rouw niet expliciet genoemd in de kerndoelen van het basisonderwijs, de eisen aan les- en beoordelingsmateriaal. Ook op de lerarenopleiding is rouw geen verplicht onderdeel, waardoor niet alle aankomende leraren leren hoe ze kinderen kunnen helpen omgaan met rouw.
Het NOS Jeugdjournaal deed een onderzoek naar basisscholen en ontdekte dat de meeste een rouwprotocol hebben voor als iemand overlijdt, maar niet actief lesgeven over rouw. Hoe basisscholen hiermee omgaan, hangt ook sterk af van de directie en docenten. De omroep sprak met verschillende scholen die rouw actief vermijden en vond dat kinderen dit thuis moeten bespreken, of waar ze kinderen tegen willen beschermen.
Maar het vermijden van het onderwerp kan ertoe leiden dat rouwende kinderen zich geïsoleerd voelen of gedwongen worden hun gevoelens te verbergen. “Het kan ongelooflijk eenzaam zijn voor een kind om met rouw te worstelen”, zegt Lonneke Lenferink, hoogleraar rouw na traumatisch verlies, tegen de NOS. “Als het vaker op school besproken wordt, voelt een kind zich ook meer gehoord en gezien.”
Verdriet is ook geen lineair proces, vooral niet voor kinderen. “Het ene moment zijn ze vrolijk aan het spelen, het andere moment zijn ze intens verdrietig of boos”, aldus Leferink. Dat zou het moeilijk kunnen maken om verdriet bij een kind te herkennen, wat ertoe kan leiden dat volwassenen ten onrechte aannemen dat ze een verlies achter zich hebben gelaten.
Er zijn veel manieren waarop scholen kinderen kunnen leren over hun emoties, waaronder rouw, vertelde onderwijspsycholoog Mariken Spuij aan de omroep. Ze noemde gedichten en liedjes. “Maak ook gebruik van dagen uit culturen of religies, zoals de Dag van de Doden in Mexico of Allerzielen in het christendom.” Het hoeft geen zwaar gesprek te zijn om impact te hebben.
Rouwdocent Richard Hattink helpt scholen omgaan met rouw na het overlijden van een leerling, leerkracht of andere betrokkene. “Ik zie dat veel scholen hiermee worstelen”, zegt hij tegen de NOS. “Als ze al met dit thema bezig zijn voordat er iets gebeurt, kunnen kinderen er makkelijker mee omgaan.”
Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs bevestigde tegenover de NOS dat rouwlessen geen deel uitmaken van de kerndoelen van het leerplan, maar voegde eraan toe dat scholen ruimte moeten bieden voor emoties. “Dat is opgenomen in een wet over de veiligheid op school. Verlies en rouw zijn dingen die alle kinderen wel eens overkomen. Een kind moet op school leren hoe daarmee om te gaan.”
Ze drong er bij alle scholen op aan aandacht te besteden aan rouw en verlies en ruimte te maken om elke dag over emoties te praten.
