Elke politieke steun om de huidige schok van de brandstofprijzen op te vangen zou van tijdelijke aard moeten zijn en gericht moeten zijn op de huishoudens die deze het meest nodig hebben, aldus een nieuw rapport van het economische beleidsanalysebureau van de regering.
In het CBP-rapport werd gekeken naar het effect van hogere olie- en gasprijzen in drie verschillende scenario’s, afhankelijk van de voortgang van de oorlog met Iran: een korte oorlog, die de financiële markten momenteel verwachten, een grotere piek in de olie- en gasprijzen die van korte duur duurt, en een grote prijspiek die tot ver in 2027 voortduurt.
“Hogere energieprijzen leiden tot hogere inflatie en dus tot een lagere koopkracht en economische groei”, aldus het agentschap. “Er is een grote stijging van de brandstofkosten onder huishoudens met een laag inkomen.”
De Nederlandse regering is momenteel bezig met het opstellen van beleid om de hogere brandstofkosten tegen te gaan, maar in een achtergrondbriefing in Den Haag waarschuwden CPB-experts voor dure ‘generieke’ maatregelen en adviseerden snelle, gerichte steun aan degenen die deze het meest nodig hebben.
“Gemiddeld is de stijging van de brandstofkosten acceptabel voor huishoudens met een laag inkomen, maar er zijn grote verschillen”, aldus het rapport.
In het mildste scenario stijgen de gemiddelde brandstofkosten voor huishoudens met een laag inkomen dit jaar met € 200,-. In het ergste geval bedraagt de gemiddelde stijging € 350,-.
Maar huishoudens met een laag inkomen waar mensen voor hun werk reizen, vaak in een energie-inefficiënte auto, zullen dit jaar te maken krijgen met een stijging van de brandstofkosten van ruim € 1.000.
“Het is lastig om gerichte hulp te krijgen, omdat de groep die echt problemen kan ervaren heel specifiek is”, aldus het rapport. “Nederlandse huishoudens en bedrijven zullen veerkrachtiger zijn (tegen schokken in de energieprijzen) door minder afhankelijk te worden van fossiele brandstoffen.”
In de briefing suggereerden deskundigen dat werkgevers tijdelijk toestemming zouden kunnen krijgen om werknemers met een laag inkomen een hogere belastingvrije brandstofvergoeding aan te bieden. Dit is een van de maatregelen uit het pakket waar de ministers momenteel aan werken.
Oekraïne
De verwachting is dat de inflatie niet zo sterk zal stijgen als bij de gasschok na de Russische invasie van Oekraïne in 2022 – deels als gevolg van een verandering in de manier waarop de inflatie wordt gemeten.
Eva van der Wal, macro-econoom bij het CPB, zei dat de prijsstijgingen waarschijnlijk ook het consumentenvertrouwen zullen temperen – wat gevolgen heeft voor delen van de economie, zoals de huizenmarkt. “Vóór de laatste golf van hoge inflatie was het consumentenvertrouwen laag”, zei ze.
“We hebben gezien dat consumenten gevoelig zijn voor stijgingen van de energieprijzen, omdat het kosten zijn waar je vaak mee te maken krijgt: elke keer dat je je auto tankt, zie je hogere prijzen.”
